Czy znam swoją broń?

Podobno nigdy nie należy pytać kobiet o wiek, mężczyzn o zarobki a strzelca o to czy regularnie sprawdza czy jego broń jest przystrzelana. Może to prawda a może nie. Ważne jest, że kontrola wyzerowania naszego systemu celowania czy tego jakie poprawki brać na odległość to podstawa. To jak często należy to robić zależy w dużej mierze od tego jak często strzelamy. Jeżeli nasze wycieczki na strzelnice są rzadkie to dobrze byłoby to sprawdzić nawet za każdym razem na początku naszych ćwiczeń. Chociażby w ramach rozgrzewki przed zasadniczym treningiem.

Kontrola tego jak strzela nasz karabin czy pistolet to ważna sprawa. Może od wstrząsów nasz kolimator czy luneta się poluzowały? Może nie zauważyliśmy a uderzyliśmy nimi o inne przedmioty na przykład w transporcie? Zdarza się też, że zdejmujemy celownik z jednej sztuki broni i przekładamy na inną. To tylko kilka czynników, które mogą wpłynąć na wynik. Warto zatem regularnie sprawdzać przystrzelenie swojej broni.

Kolejnym czynnikiem jest używana przez nas amunicja. W zależności od tego jakiej marki są nasze naboje, punkt trafienia a nawet celność mogą się zmienić. Wpływ na to ma wiele czynników takich jak rodzaj czy waga pocisku, dawka prochu a nawet jakość zastosowanej łuski. W takim razie warto sprawdzić naszą broń z różnymi rodzajami amunicji by sprawdzić jak jej dobór wpływa na średni punkt trafienia.

Czy zakładając tłumik zmieni się punkt trafienia?

Pytanie nie powinno brzmieć, czy tłumik zmienia punkt trafienia a w jaki sposób. Tutaj trudno o jednoznaczną zasadę. Miejsce, w które trafiamy po strzale zakładając tłumik może się zmienić w dwóch płaszczyznach. Płaszczyzna pionowa to odchylenia w górę lub w dół. Płaszczyzna pozioma to dewiacje w lewo i prawo.

Tłumik wpływa na średni punkt trafienia z powodu kilku czynników. Po pierwsze jego waga może zmienić drgania harmoniczne lufy. To znaczy, że naturalnie z powodu sił działających przy strzale lufa naszej broni się porusza. Jest to ruch na tyle niewielki, że widać go dopiero na zwolnionych nagraniach. Z czasem konstruktorzy odkryli, że najlepszym rozwiązaniem jest nie zakłócać tego procesu. Stąd jednym z kryteriów celności broni jest to, czy ma ona lufę w standardzie free float czyli właśnie takim, który nie zakłóca tego ruchu. Zamontowanie tłumika może wpłynąć na ten proces zmieniając nasz punk trafienia.

Dodatkowo system montażu tłumika a dokładniej jego powtarzalność może wpływać na dokładność strzałów. Osiowy montaż urządzenia wylotowego to podstawa. Wszelkie odchylenia od tego standardu mogą wpłynąć na naszą precyzję. Innym czynnikiem wpływającym na punkt trafienia może być to czy tłumik ma system redukcji gazów wracających do systemu czy nie. Co ważne. Nasz tłumik może, w rzadkich przypadkach na danym konkretnym rodzaju amunicji nie wpływać na punkt trafienia. To rzadkie zjawisko, ale się zdarza.

Przygotowanie do użycia tłumika

Wiemy już jak ważna jest znajomość naszej broni oraz to, że zamontowanie na niej tłumika może mieć wpływ na nasz średni punkt trafienia. Kolejnym pytaniem jest to jak sobie poradzić w praktyce z tymi zagadnieniami. Sprawa jest w zasadzie bardzo prosta, ale tylko teoretycznie. Będzie to wymagało od nas nieco pracy na strzelnicy i kilku oddanych strzałów.

Na początku warto podjąć ważną decyzję a mianowicie jakiej marki amunicję uznamy za naszą główną, z której najczęściej strzelamy. Warto by były to naboje, które w naszej okolicy są w dobrej dostępności. Szukamy takiej amunicji, którą bez problemu użyjemy na zawodach lub do treningu. Następnie sprawdzamy na niej nasz średni punkt trafienia i zerujemy nasz system celowniczy. Następnie należy założyć tłumik i powtórzyć ćwiczenie. To da nam obraz tego jak zmienia się grupa po wystrzeleniu bez i z urządzeniem wylotowym.

Jeżeli regularnie używamy różnych rodzajów amunicji to warto powtórzyć pomiary na każdym z nich. Bywa, że dany nabój po założeniu tłumika powędruje na bok i w górę lub dół a inny będzie łapał odchylenia na przykład tylko w płaszczyźnie pionowej. Najbardziej pożądana sytuacja to oczywiście taka, gdzie zmiany punktu trafienia po założeniu tłumika nie występują. Dobrym wynikiem jest też odchylenie góra-dół, bo wtedy wystarczy praca tylko na jednej wieżyczce do ustawienia optyki lub odłożenie poprawki na krzyżu celowniczym.

Tłumik QD a dokładność strzałów

Jeżeli planujemy strzelać tylko z tłumikiem to w zasadzie wystarczy, że wyzerujemy naszą broń po jego założeniu i mamy spokój na jakiś czas. Wtedy wystarczy tylko periodycznie sprawdzać, czy broń dalej jest poprawnie ustawiona. Należy też powtórzyć testy, gdy zdejmiemy tłumik do czyszczenia.

Sytuacja nieco komplikuje się, gdy planujemy używania tłumika z systemem szybkiego wypięcia. Przede wszystkim wiele zależy od jakości wykonania tego urządzenia. To znaczy jak bardzo powtarzalny jest nasz montaż tłumika na końcu lufy. Dobrej jakości system mocowania nie powinien zmieniać punktu trafienia pomiędzy użyciem. To znaczy, że jak raz wyzerujemy karabin z tłumikiem, następnie zdejmiemy tłumik i założymy z powrotem to punkt trafienia powinien się nie zmienić. Niestety nie wszystkie systemy montażu oferują tego rodzaju precyzję. Warto więc poszukać takiego, który gwarantuje nam pewny, powtarzalny i osiowy montaż naszego urządzenia wylotowego za każdym razem.

Pierwsze tłumiki do broni?

Często wskazuje się, że pierwszy tłumik do broni palnej został wynaleziony przez Hirama Percy’ego Maxima. To z pewnością ważna postać w historii tego urządzenia, ale wrócimy do niego nieco później, bo jak się okazuje, nie był on pierwszy. Nieprzypadkowo jednak to od niego często zaczyna się tę opowieść. Dzięki temu wynalazcy i przedsiębiorcy, omawiane urządzenia wylotowe zyskały popularność.

Maxim nie był jednak pierwszym w ogóle twórcą tłumików. Najwcześniejsze patenty na urządzenia, które dzisiaj nazwalibyśmy tłumikami należą do Szwajcarów. Pierwszym z nich był Jakob Stahel. Opatentowane przez niego w 1892 roku urządzenie miało na celu wyciszenie strzałów w trakcie uboju bydła. Dzięki temu, według wynalazcy proces miał być bardziej humanitarny. Wydaje się, że Stahel zakładał możliwość użycia swojego urządzenia lub konstrukcji podobnej do broni palnej. Nie zachowały się jednak dowody na takie zastosowanie na szeroką skalę.

W roku 1894 rodak Stahela, C.A. Aeppli poszedł o krok dalej. Opatentował on tłumik przeznaczony do broni palnej. Nie odniósł on jednak dużego sukcesu komercyjnego. Na ten trzeba było czekać jeszcze przynajmniej 8 lat.

Tłumik do broni i Hiram Maxim?

Hiram Maxim to nazwisko, które kojarzy większość entuzjastów broni palnej. Tak, to ten od karabinu maszynowego Maxim. Co więcej, jego syn, który nosił to samo imię był wynalazcą pierwszego tłumika do broni, który odniósł sukces komercyjny. Dla porządku. Hiram Maxim od karabinu to Hiram Stevens Maxim a jego syn, ten od tłumika to Hiram Percy Maxim.

Hiram Percy, podobno zainspirował się tłumikami samochodowymi. Jeżeli czytaliście nasz artykuł o zasadzie działania tłumików to ta analogia nie powinna być wcale zaskakująca. W uproszczeniu tłumiki samochodowe i te do broni palnej wykonują podobną robotę.

Młodszy Maxim, po opatentowaniu swojego tłumika do broni, założył osobną firmę i zajmował się sprzedażą owego wynalazku oraz produkcją tłumików samochodowych właśnie. Miał on niewątpliwy wpływ na popularyzację opisywanych urządzeń współpracując nawet z rządem USA.

Ewolucja tłumików broni i ich regulacja

Od czasów Hirama Percy’ego Maxima tłumiki powoli znajdowały zastosowanie w różnych dziedzinach strzelectwa. W latach dwudziestych pojawiły się na przykład takie, które stosowano w pistoletach Mausera. Opracowano nawet tłumiki modele dedykowane do rewolwerów Nagant.

Co ciekawe, początkowo sprzedaż tłumików była całkowicie pozbawiona wszelkich regulacji. Ich reklamy pojawiały się w prasie i bez problemu można było je zakupić nawet drogą wysyłkową. Dopiero w latach trzydziestych, w Stanach Zjednoczonych, pojawiła się legislacja wymagająca od użytkowników cywilnych zakupu urządzenia u autoryzowanego dealera i uiszczenia stosownej opłaty.

W czasie drugiej wojny światowej obie strony konfliktu eksperymentowały z tłumikami do broni. W tym czasie nastąpił rozwój kilku technologii produkcji tych urządzeń wylotowych. Jedną z nich było użycie specjalnych gumowych przegród. Mają one swoje ograniczenia. Najważniejszym minusem jest niska żywotność. Po wystrzeleniu od kilkudziesięciu do kilkuset strzałów gumowe przegrody tracą swoje właściwości i należy je wymienić. Stosowano je chociażby w tłumiku Bramit używanym na relatywnie dużą skalę przez strzelców wyborowych Armii Czerwonej czy oddziały partyzanckie. Podobna technologia miała zastosowanie także w pistolecie Welrod opracowanym przez brytyjskie SOE.

W latach 1939-1945 tłumiki stanowiły jeszcze ciekawostkę i armie obu stron konfliktu stosowały je raczej jako rozwiązania eksperymentalne. Jednak już wtedy zauważono potencjalne korzyści z ich wykorzystywania. Pojawiły się wytłumione wersje pistoletów maszynowych MP40 czy M3 Grease Gun. Kształtowała się także doktryna wykorzystania tłumików, które już wtedy zaczęły być stosowane w działaniach ruchu oporu na tyłach wroga.

Druga połowa XX wieku

W czasie zimnej wojny nastąpił stopniowy, ale wyraźny rozwój opisywanych konstrukcji zarówno na rynku cywilnym jak i militarnym. W czasach, kiedy starcia między mocarstwami miały raczej charakter konfliktów zastępczych, skryte działania jednostek specjalnych zyskiwały na znaczeniu. Popularne stało się więc stosowanie tłumików na broń, które redukowałyby hałas wywoływany przez wystrzał.

Tłumiki wykorzystywano na coraz większą skalę w wielu konfliktach po drugiej wojnie światowej. Stosowano je w wojnie w Korei, w wojnie wietnamskiej oraz w czasie tak zwanej interwencji sowieckiej w Afganistanie w latach 80.

Wymienianie konkretnych konstrukcji, nawet tylko militarnych mogłoby spokojnie wypełnić osobny artykuł. Warto jednak wspomnieć chociażby o tłumiku PBS do karabinka AK. Nieco później tłumik stał się także częścią chociażby amerykańskiego systemu SOPMOD.

Nikogo nie dziwią już tłumiki na broni

Coraz więcej armii świata dostrzega potrzebę używania tłumików. Dzięki temu coraz więcej jednostek wojskowych przyjmuje te urządzenia na swoje wyposażenie. Niemały jest też ich rozwój w sektorze prywatnym. Po roku dwutysięcznym możemy zaobserwować na przykład wprowadzenie technologii ograniczonego ciśnienia wstecznego, które ograniczają hałas oraz ilość gazów wracających do mechanizmu.

Rozwój tłumików na broń od samego początku szedł w parze z analogiczną technologią w przemyśle motoryzacyjnym. Nie inaczej jest, jeżeli chodzi o zastosowane materiały. Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat zaczęliśmy tworzyć tłumiki z materiałów takich jak tytan czy inconel.

Niektóre rozwiązania, które dopiero od niedawna zyskują na popularności, mają swoje korzenie w początkach historii tłumików. Dobrym przykładem są wszelkiego rodzaju systemy szybkiego wypięcia, popularne QD, które stosowano już w czasach drugiej wojny światowej.

Wydaje się, że kolejnym krokiem w rozwoju tłumików do broni będzie ich powszechne stosowanie w armiach świata. Takie rozwiązanie stopniowo staje się sensowne na dużą skalę a niesie niezaprzeczalne korzyści. Wśród nich można wskazać oczywiście zmniejszenie negatywnego wpływu na słuch żołnierzy, ale także i ułatwioną komunikację w zespole.

A

Adaptacja gazowa
Zjawisko zmiany charakterystyki przepływu gazów w broni po zamontowaniu tłumika, mogące wpływać na pracę systemu gazowego, odrzut oraz ciśnienie zwrotne.

B

Back pressure (ciśnienie zwrotne)
Wzrost ciśnienia gazów powracających w kierunku komory nabojowej w wyniku zastosowania tłumika. Może wpływać na dynamikę pracy broni oraz komfort użytkownika.

Baffle (przegroda tłumika)
Element wewnętrznej konstrukcji tłumika odpowiedzialny za spowalnianie i kierowanie rozprężających się gazów, co ogranicza poziom dźwięku i błysku wylotowego.

Blast chamber (komora wstępna)
Pierwsza komora tłumika, w której gazy po opuszczeniu lufy ulegają wstępnemu rozprężeniu. Kluczowa dla redukcji ciśnienia i temperatury w dalszych sekcjach urządzenia.

C

Ciche strzelanie (suppressed fire)
Oddawanie strzałów przy użyciu tłumika dźwięku, cechujące się obniżonym poziomem hałasu, zmniejszonym błyskiem i ograniczonym odrzutem odczuwalnym.

Core (rdzeń)
Centralna część tłumika zawierająca przegrody, kanały i komory odpowiadające za redukcję hałasu i kontrolę przepływu gazów.

D

Decybel (dB)
Jednostka miary natężenia dźwięku. W kontekście tłumików określa stopień obniżenia hałasu w stosunku do strzału bez urządzenia wylotowego.

Dźwięk resztkowy (residual sound)
Poziom hałasu pozostający po zastosowaniu tłumika, wynikający z pracy mechanizmów broni i prędkości pocisku.

E

Erosion resistance (odporność na erozję)
Zdolność materiału tłumika do zachowania integralności pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia gazów prochowych.

F

Flash signature (sygnatura błysku)
Widoczny błysk wylotowy powstający podczas strzału. Tłumiki znacząco go redukują, poprawiając bezpieczeństwo i komfort użytkownika.

G

Gwint wylotowy (muzzle thread)
Standardowy sposób montażu tłumików lub innych urządzeń wylotowych na lufie. Różne platformy stosują odmienne normy gwintów.

H

Hamulec wylotowy 
Urządzenie wylotowe redukujące odrzut poprzez kierowanie gazów prochowych na boki lub pod kątem do tyłu względem osi lufy. Dzięki wykorzystaniu komór bocznych oraz odpowiednio ukształtowanych portów hamulec wylotowy wytwarza siłę przeciwdziałającą odrzutowi, poprawiając stabilność broni i skracając czas potrzebny na ponowne zgranie przyrządów celowniczych. W odróżnieniu od kompensatora koncentruje się przede wszystkim na redukcji odrzutu, nie zaś na ograniczeniu podrzutu.

Heat mirage (miraż termiczny)
Zniekształcenia obrazu powstające wskutek nagrzania tłumika. Może wpływać na precyzję celowania podczas intensywnego strzelania.

K

Kompensacja gazowa
Zjawisko kierowania gazów w taki sposób, aby stabilizować broń podczas strzału. W tłumikach odbywa się to wewnątrz komór i przegród.

M

Modularny tłumik (modular suppressor)
Tłumik o konstrukcji segmentowej, umożliwiającej zmianę długości, masy i stopnia tłumienia poprzez dodawanie lub usuwanie modułów. Tłumiki Gomander charakteryzują się jednoelementową, zwartą konstrukcją.

Urządzenie wylotowe
Ogólne określenie akcesoriów montowanych na wylocie lufy, takich jak tłumiki, hamulce wylotowe, kompensatory i urządzenia hybrydowe.

O

Odrzut (recoil)
Ruch broni do tyłu powstający w wyniku oddania strzału, będący reakcją na energię wytwarzaną przez gazy prochowe wypychające pocisk z lufy. Odrzut wpływa na stabilność broni oraz komfort użytkownika; może być częściowo redukowany przez urządzenia wylotowe, konstrukcję systemu broni i dobór amunicji.

Over-barrel suppressor (tłumik nasadowy)
Konstrukcja, w której część tłumika otacza lufę, co pozwala zwiększyć objętość komór bez znaczącego wydłużenia broni. Tłumiki Gomander z serii Tactinox lub Hunter i Big Bore dostępne są w tej wersji, oznaczone jako OB.

P

Podrzut (muzzle rise)
Rotacja broni w górę następująca podczas strzału, wynikająca z działania sił odrzutu oraz punktu ich przyłożenia względem uchwytu i osi lufy. Podrzut utrudnia szybkie oddanie kolejnych celnych strzałów. Może być ograniczany za pomocą kompensatorów, systemów amortyzujących oraz odpowiedniej techniki strzeleckiej.

Point of Impact Shift (zmiana punktu trafienia)
Zmiana miejsca, w które trafia pocisk po zamontowaniu tłumika. Wynika z różnic w masie, rezonansie lufy i charakterystyce przepływu gazów.

R

Redukcja dźwięku (sound suppression)
Stopień obniżenia hałasu generowanego przez strzał. Podawany w decybelach i zależny od konstrukcji tłumika oraz zastosowanej amunicji.

S

Subsonic ammunition (amunicja poddźwiękowa)
Amunicja o prędkości poniżej bariery dźwięku, eliminująca efekt „pęknięcia naddźwiękowego”. Znacząco obniża hałas przy strzelaniu z tłumikiem.

Suppressor cover (osłona tłumika)
Osłona termiczna ograniczająca miraż oraz umożliwiająca bezpieczne użytkowanie rozgrzanego tłumika.

T

Thread protector (nakrętka ochronna)
Osłona gwintu lufy zapobiegająca uszkodzeniom podczas transportu lub użycia broni bez tłumika.

Tytan
Materiał wykorzystywany do produkcji Titan X –  wysokowytrzymały i lekki tłumik, odporny na erozję

W

Wytrzymałość temperaturowa
Zdolność tłumika do pracy w wysokich zakresach temperatur powstających podczas intensywnego strzelania.

Z

Zerwanie fali uderzeniowej
Proces stopniowego rozładowywania energii gazów poprzez komory i przegrody tłumika, co ogranicza wysokoenergetyczny impuls dźwiękowy